Trong tất cả những thứ trẻ con nhận được ngày Tết, chiếc phong bao đỏ là thứ chúng nhớ lâu nhất. Và cũng là thứ mà người lớn ít khi nghĩ tới như một cơ hội dạy dỗ.
Hôm nay Sam viết về chuyện đó: làm sao để mấy chiếc phong bao trở thành bài học đầu tiên của con về tiền — thay vì bài học đầu tiên về việc so đo.
Điều Đứa Trẻ Học Được Mà Ta Không Định Dạy
Hãy thử nhìn ngày Tết bằng mắt một đứa trẻ tám tuổi.
Nó nhận phong bao từ nhiều người. Nó nhanh chóng phát hiện ra rằng phong bao của bác này dày hơn của cô kia. Nó nghe người lớn bình luận về chuyện ai mừng bao nhiêu. Nó thấy có đứa được nhiều hơn mình.
Và nếu không ai nói gì với nó, nó sẽ tự rút ra một kết luận — thường là kết luận này: giá trị của một mối quan hệ đo được bằng số tiền trong phong bao.
Không ai dạy nó điều đó cả. Nó tự học, từ những gì nó quan sát. Và đó là cách phần lớn niềm tin về tiền được cài vào một con người — rất sớm, và không qua lời nói.
Bốn Việc Nên Làm Với Tiền Lì Xì Của Con
- Để con tự giữ một phần. Đây là điều quan trọng nhất và cũng bị làm sai nhiều nhất. Nếu mọi phong bao đều bị mẹ thu ngay lập tức "để mẹ giữ cho", đứa trẻ học được rằng tiền là thứ người khác quản, và nó không có tiếng nói. Hãy để con giữ một phần — số tiền vừa đủ để con tự quyết định và tự chịu hậu quả.
- Chia làm ba phần, có tên rõ ràng. Một phần tiêu, một phần để dành, một phần cho đi. Ba chiếc lọ hoặc ba phong bì. Cách chia này dạy được ba khái niệm khác nhau mà không cần giảng một câu nào.
- Cho con thấy phần "để dành" lớn lên. Trẻ con không hình dung được khái niệm tiết kiệm nếu không nhìn thấy. Đếm cùng con vào cuối mỗi tháng. Sau nửa năm, con sẽ tự hiểu điều mà trăm lời khuyên không dạy nổi.
- Đừng bao giờ so sánh phong bao trước mặt con. Kể cả nói vui. Đây là chỗ đứa trẻ học so đo nhanh nhất — và cái so đo ấy sẽ theo nó rất lâu.
Dạy Theo Bộ Số Của Con
Đây là chỗ bản đồ số có ích rất cụ thể, vì cùng một cách dạy sẽ cho hai kết quả khác nhau ở hai đứa trẻ:
Con mang năng lượng số 3 hoặc 5 — tiêu nhanh, tiêu theo cảm hứng. Với con, đừng cấm tiêu; hãy dạy con chọn. "Con có chừng này, con thích ba món nhưng chỉ mua được một. Con chọn món nào?" Kỹ năng con cần học là ra quyết định, không phải nhịn.
Con mang năng lượng số 4 hoặc 8 — giữ tiền tốt, có khi hơi chặt. Với con, bài học ngược lại: dạy con tiêu một khoản cho niềm vui mà không thấy tiếc, và dạy con cho đi.
Con mang năng lượng số 6 hoặc 9 — hay cho bạn, hay mua quà cho người khác. Đáng quý, nhưng cần dạy con giữ phần của mình. Đây là những đứa trẻ lớn lên dễ trở thành người cho tới cạn.
Con mang năng lượng số 2 hoặc 7 — thường không quan tâm mấy tới tiền. Với con, đừng ép quản lý chi li; chỉ cần dạy con biết giá trị của thứ mình dùng, để sau này không bị thiệt vì ngại nói chuyện tiền.
Còn Chuyện Lì Xì Của Người Lớn
Một mục ngắn cho chính bạn.
Lì xì vốn mang ý nghĩa đẹp: một lời chúc gói trong tờ giấy đỏ, tượng trưng cho may mắn được trao đi. Số tiền không phải điểm chính — điều đó nằm ngay trong cái tên: mừng tuổi.
Nhưng qua nhiều năm, nó đã thành một cuộc đối chiếu ngầm. Người ta nhớ ai mừng bao nhiêu, và mừng lại tương ứng. Nhiều gia đình chi một khoản đáng kể vào việc này chỉ vì sợ bị đánh giá.
Nếu bạn thấy khoản này đang thành gánh nặng, hai gợi ý:
Một: định mức trước và rút tiền mặt để riêng — như trong bài ngân sách Tết. Quyết trước ở nhà thì dễ hơn quyết tại chỗ.
Hai: thêm vào phong bao một câu viết tay. Một dòng chúc riêng cho đứa trẻ đó — "Chúc con năm nay đọc được thật nhiều sách" — làm chiếc phong bao có ý nghĩa hơn hẳn, mà chẳng tốn thêm đồng nào. Và đứa trẻ sẽ nhớ dòng chữ ấy lâu hơn số tiền.
Câu hỏi Sam gửi bạn hôm nay: bài học đầu tiên về tiền mà bạn học được hồi nhỏ là gì — và ai đã dạy bạn? Rất có thể bạn vẫn đang sống theo bài học đó tới tận bây giờ.
Dạy Con Theo Đúng Bản Chất Của Con
Gói Đồng Hành Cùng Con: bản đồ số của con — con học bằng cách nào, cần khích lệ ra sao, và những chỗ cha mẹ hay dạy ngược mà không biết.