Còn hơn hai tuần nữa là Tết. Và với rất nhiều gia đình, đây là quãng căng thẳng nhất về tiền bạc trong cả năm.
Không phải vì mọi người tiêu hoang. Mà vì Tết có một đặc điểm ít ai gọi tên: phần lớn các khoản chi Tết không phải chi cho mình — mà chi cho kỳ vọng của người khác.
Bốn Nhóm Chi Và Nhóm Nào Hay Vỡ
- Nhóm bắt buộc: vé xe vé máy bay, thực phẩm, dọn dẹp sửa sang. Nhóm này tính được và ít trượt.
- Nhóm nghĩa vụ: biếu bố mẹ hai bên, quà cho họ hàng, lì xì. Đây là nhóm hay vỡ nhất — vì nó không có mức chuẩn nào cả, và người ta hay quyết theo cảm giác "thế này chắc chưa đủ".
- Nhóm thể diện: quần áo mới, đồ trang trí, mâm cỗ đầy hơn cần thiết, quà cho người mà bạn không thật sự thân. Nhóm này gần như hoàn toàn tùy chọn — dù lúc mua thì thấy như bắt buộc.
- Nhóm phát sinh: cỗ bàn, đi lại trong Tết, những khoản không tên. Luôn cần dự phòng cho nhóm này khoảng hai mươi phần trăm.
Bẫy Tiền Tết Theo Từng Bộ Số
Trong bài mối quan hệ với tiền theo bộ số, Sam đã nói về cái bẫy tài chính chung của từng số. Riêng dịp Tết, ba bộ số này cần cẩn thận nhất:
Số 6 — chi vì thương. Thấy ai cũng cần, ai cũng thiếu, và không cầm lòng được. Đây là bộ số hay ứng trước cả tiền chưa có.
Số 3 — chi theo cảm hứng. Đi chợ Tết thấy gì đẹp cũng muốn mua, và tới mùng ba thì không nhớ tiền đã đi đâu.
Số 8 — chi vì thể diện. Bộ số này gắn giá trị bản thân với khả năng lo được, nên dịp Tết rất dễ chi vượt để chứng minh mình ổn — nhất là trong những năm làm ăn không thuận.
Còn số 4 thì ngược lại: chi rất chặt, rồi lại thấy áy náy vì sợ mình keo. Với bộ số này, việc cần làm không phải kiểm soát chi tiêu — mà là cho phép mình tiêu một khoản vui mà không dằn vặt.
Cách Lập Ngân Sách Tết Trong Ba Mươi Phút
Bước 2: chia nó cho bốn nhóm ở trên. Nhóm bắt buộc trước, nhóm nghĩa vụ sau, rồi phát sinh, cuối cùng mới tới thể diện.
Bước 3: với nhóm nghĩa vụ, ghi rõ từng người và từng số tiền. Danh sách viết trước thì bạn khỏi phải quyết trong lúc đang đứng ở chợ.
Bước 4: rút tiền mặt cho nhóm lì xì và để riêng vào từng phong bao ngay từ bây giờ. Cách này chặn được kiểu "thôi thêm chút nữa".
Bước bốn nghe rất vặt vãnh, nhưng theo những gì Sam thấy, nó là bước tiết kiệm nhiều tiền nhất trong cả quy trình.
Nói Chuyện Tiền Với Người Bạn Đời Trước Tết
Đây là việc quan trọng hơn cả bảng ngân sách. Rất nhiều cuộc cãi nhau sau Tết bắt nguồn từ việc hai người có hai con số khác nhau trong đầu mà chưa bao giờ nói ra.
Ba câu nên hỏi nhau, tốt nhất là trong tuần này:
- Tết này mình chi tối đa bao nhiêu?
- Biếu hai bên nội ngoại thế nào cho công bằng — và "công bằng" với anh nghĩa là gì, với em nghĩa là gì?
- Có khoản nào anh hoặc em thấy không cần thiết mà năm nào cũng chi không?
Câu thứ hai là câu hay gây căng nhất, nên hỏi sớm khi cả hai còn bình tĩnh — chứ không phải khi đang đứng ở quầy hàng ngày hai tám Tết.
Và Nếu Năm Nay Bạn Eo Hẹp
Sam biết không phải ai cũng có một cái Tết dư dả. Nếu năm nay bạn đang căng, ba điều muốn nói:
Một: đừng vay để giữ thể diện ba ngày. Khoản vay ấy sẽ theo bạn suốt quý một, và cái quý một mệt mỏi ấy đắt hơn nhiều so với ánh mắt của một người họ hàng bạn gặp mỗi năm một lần.
Hai: nói thật với những người gần nhất. "Năm nay nhà em khó, Tết mình làm gọn thôi nha" — câu đó khó nói, nhưng nó tiết kiệm cho bạn cả một mùa gồng. Và như bài người đàn ông mất việc trước Tết cho thấy: người thương bạn thường phản ứng tốt hơn bạn tưởng.
Ba: cái làm nên một cái Tết ấm không phải mâm cỗ. Là ai ngồi ở đó, và mọi người có thật sự nói chuyện với nhau không. Điều đó thì không tốn tiền.
Câu hỏi Sam gửi bạn hôm nay: khoản chi Tết nào năm ngoái bạn tiêu xong rồi thấy tiếc nhất? Đó chính là khoản nên cắt đầu tiên năm nay.
Hai Người, Hai Cách Nhìn Về Tiền
Gói Hai Ngày Sinh: đọc hai bản đồ cạnh nhau — vì sao mỗi người coi trọng tiền theo một kiểu, và cách nói chuyện tiền mà không thành cãi nhau.