"Hai đứa cùng cha cùng mẹ mà như hai nhà khác nhau, cô ạ."
Câu này Sam nghe nhiều nhất từ các gia đình có đứa đầu sinh ở Việt Nam và đứa sau sinh ở xứ người. Đứa lớn giữ ý, biết nhìn mặt người lớn, ăn cơm xong tự dọn. Đứa nhỏ nói thẳng tưng, không vừa lòng là nói ngay, và không hiểu vì sao anh chị nó cứ phải rào trước đón sau.
Cha mẹ nhìn hai đứa rồi tự hỏi mình đã nuôi sai chỗ nào.
Ba Chỗ Khác Nhau Ngay Trên Giấy Tờ
Trước khi nói tới chuyện dạy dỗ, Sam muốn bạn thấy một điều: hai đứa con của bạn khác nhau ngay từ dữ liệu gốc, và khác ở nhiều chỗ hơn bạn nghĩ.
- Khác ngày sinh, nên khác Số Chủ Đạo và Số Ngày Sinh. Cái này thì nhà nào cũng vậy, không riêng nhà xa xứ.
- Khác cấu trúc tên. Đây mới là chỗ riêng của nhà bạn. Đứa đầu thường mang một cái tên Việt đầy đủ, có dấu, họ đứng trước. Đứa sau sinh ở đây hay mang tên bản xứ, họ đứng cuối, chữ đệm thành middle name. Mà Số Vận Mệnh, Số Tâm Hồn, Số Tính Cách đều tính từ tên. Hai đứa con của bạn đang được đọc bằng hai bộ chữ cái khác nhau.
- Khác cả bộ số thiếu. Vì tên khác nên những con số vắng mặt cũng khác. Có nhà đứa đầu thiếu số 5 nên ngại thay đổi, đứa sau thiếu số 4 nên bừa bộn — rồi cha mẹ đem hai cái thiếu đó ra so với nhau.
Phần cách ghép tên nước ngoài cho đúng, Sam đã viết riêng trong bài tên con bị ghép lộn thứ tự. Ở đây chỉ cần nhớ: khác tên là khác nửa bản đồ.
Thứ Bản Đồ Số Không Tính Được — Nhưng Bạn Phải Tính
Sam luôn nói phần này với các cha mẹ, vì nếu bỏ qua thì đọc bản đồ xong vẫn hiểu sai con.
Đứa đầu của bạn có ký ức về một nơi khác. Nó nhớ bà ngoại, nhớ con hẻm, nhớ cái cảm giác lạc lõng mấy tháng đầu mới sang khi chưa nói được tiếng. Nó học rất sớm một bài học mà em nó không phải học: phải quan sát rồi mới được lên tiếng.
Đứa sau sinh ra ở đây. Với nó, đây là nhà, không phải nơi phải thích nghi. Nó không giữ ý vì nó chưa từng phải giữ.
Nên cái mà bạn đang nhìn là hai bộ số cộng với hai tuổi thơ. Đứa đầu chín chắn một phần vì bộ số, một phần vì nó đã phải chín sớm. Đứa sau thoải mái một phần vì bộ số, một phần vì nó chưa bao giờ phải sợ.
Cái Bẫy Nằm Ở Chỗ So Sánh
Điều làm hỏng quan hệ hai anh em không phải sự khác nhau. Là câu so sánh.
"Con nhìn anh con kìa, có bao giờ nó cãi mẹ đâu." Câu đó, với đứa nhỏ, là một lời chê nó không hiểu vì sao mình phải nhận. Còn với đứa lớn — nghe thì như lời khen, nhưng nó dạy đứa lớn rằng giá trị của mình nằm ở việc luôn phải ngoan. Nhiều đứa lớn Sam gặp sau này lớn lên thành người không bao giờ dám mệt trước mặt ai.
Sam đã viết kỹ về vết này ở bài so sánh anh chị em trong nhà. Nhà xa xứ có thêm một tầng nữa: đứa lớn hay bị giao luôn vai phiên dịch, vai dẫn em, vai giải thích giấy tờ cho cha mẹ. Nó không được làm anh — nó được làm người lớn thứ ba trong nhà.
Đọc Tên Con Trước Khi Trách Con
Việc nhỏ Sam gợi ý cho tối nay: lấy giấy khai sinh của hai đứa ra đặt cạnh nhau.
Nhìn xem tên đầy đủ của mỗi đứa được viết thế nào, chữ nào là họ, chữ nào là đệm, đứa nào còn dấu và đứa nào mất dấu. Chỉ nhìn thôi, chưa cần tính gì cả.
Phần lớn cha mẹ nhìn xong đều nói với Sam cùng một câu: hóa ra ngay cái tên hai đứa cũng đã ở hai thế giới rồi. Từ chỗ đó, câu hỏi trong đầu tự đổi — từ "sao đứa này không giống đứa kia" thành "đứa này cần gì mà mình chưa đưa".