Viết Cho Những Người Đón Tết Xa Nhà

Mùng năm Tết. Bài hôm nay Sam viết cho một nhóm người mà mấy ngày này gần như không ai nhắc tới: những người đón Tết xa nhà.

Người đi làm ở nước ngoài. Người trực ca ở bệnh viện, ở nhà máy, ở trạm xăng. Người không đủ tiền vé. Người không còn nhà để về. Người có nhà mà về là một chuyện phức tạp hơn ở lại.

Cái Khó Riêng Của Mấy Ngày Này

Ở xa nhà thì quanh năm vẫn ở xa. Nhưng mấy ngày này khác, vì hai lý do.

Thứ nhất, cả thế giới của bạn cùng lúc nói về một chuyện. Mở điện thoại ra là ảnh mâm cỗ, ảnh gia đình, ảnh đường hoa. Mỗi tấm ảnh là một lời nhắc rằng có một chỗ mà lẽ ra bạn đang ở đó.

Thứ hai, đây là dịp mà sự vắng mặt được đo bằng đơn vị năm. "Năm nay là năm thứ ba con không về." Cách đếm ấy làm khoảng cách thành ra rất cụ thể — và rất dài.

Bốn Việc Giúp Được Trong Hôm Nay

• Gọi về, nhưng gọi có hình và gọi lâu. Đừng chỉ nhắn tin chúc Tết. Gọi video vào lúc cả nhà đang quây quần, và để máy đó — kể cả khi không nói gì. Cảm giác "có mặt" đến từ việc cùng ở trong một khung hình, chứ không từ nội dung cuộc gọi.
• Làm một nghi thức nhỏ ở nơi bạn đang ở. Nấu một món quen, thắp một nén nhang, bày một đĩa mứt. Nghi thức không cần đủ lễ mới có giá trị — nó chỉ cần được làm một cách có chủ đích.
• Tìm những người cùng cảnh. Đây là việc hiệu quả nhất mà nhiều người ngại làm. Ở đâu cũng có người Việt xa nhà, và mấy ngày này ai cũng đang tìm một chỗ để bớt trống. Một bữa ăn chung với người lạ trong ngày Tết có thể ấm hơn bạn tưởng.
• Hạn chế lướt mạng vào buổi tối. Buổi tối là lúc nỗi nhớ nặng nhất, và cũng là lúc mạng xã hội đầy ảnh sum vầy nhất. Hai thứ đó gặp nhau thì không có lợi cho ai.

Nếu Lý Do Bạn Không Về Là Vì Tiền

Sam muốn nói riêng phần này, vì đây là lý do phổ biến nhất và cũng là lý do người ta xấu hổ nhất khi nói ra.

Không về được vì chưa đủ tiền là một hoàn cảnh, không phải một khuyết điểm về nhân cách. Rất nhiều người trong hoàn cảnh ấy còn tự trách mình gấp đôi: vừa nhớ nhà, vừa thấy mình thất bại vì không lo nổi một tấm vé.

Nếu đó là bạn, Sam mong bạn nghe điều này: việc bạn ở lại làm việc thay vì về là một lựa chọn có trách nhiệm, không phải một sự thiếu hiếu thảo. Và gia đình bạn, nếu họ thương bạn thật, họ hiểu điều đó rõ hơn bạn nghĩ.

Điều nên làm: nói thật với nhà. Đừng bịa lý do bận việc. Sự thật, dù khó nói, vẫn nhẹ hơn một lời nói dối phải giữ suốt cả năm — như bài người đàn ông mất việc trước Tết đã cho thấy.

Và Nếu Bạn Không Còn Nhà Để Về

Có những người không về vì không còn ai ở đó. Cha mẹ đã mất, nhà đã bán, quê chỉ còn là một cái tên trên giấy tờ.

Với những người ấy, mấy ngày này là mấy ngày mà cả xã hội cùng nói về một thứ mà mình không còn.

Sam không có lời khuyên nào cho gọn. Chỉ có ba điều muốn nói:

Một: nỗi buồn ấy hợp lệ, kể cả khi chuyện đã xảy ra nhiều năm rồi. Mùa lễ khuếch đại mọi khoảng trống, và điều đó không có nghĩa là bạn "chưa vượt qua được".

Hai: bạn được phép tạo ra nhà mới. Nhà không nhất thiết phải là nơi mình sinh ra. Một nhóm bạn, một người bạn đời, một cộng đồng — những chỗ ấy cũng là nhà, và chúng cần được vun như mọi ngôi nhà khác.

Ba: bạn vẫn có thể giữ nghi thức của nhà cũ. Nấu món mẹ hay nấu. Thắp một nén nhang. Kể cho ai đó nghe một chuyện về người đã đi. Đó là cách người ta mang một ngôi nhà theo mình.

Câu hỏi Sam gửi bạn hôm nay: hôm nay bạn có thể làm một việc gì để nơi bạn đang ở giống nhà hơn một chút? Một món ăn, một cuộc gọi, một người mời tới. Nhỏ thôi cũng được.