Một chị kể với Sam chuyện này, giọng cố làm cho nhẹ đi mà không nhẹ được.
Con gái chị mười ba tuổi, đi học về, ngồi kể một chuyện gì đó ở trường bằng tiếng Anh rất nhanh. Chị nghe được chừng một nửa. Chị gật gù. Con kể xong, nhìn mẹ, rồi nói: "Never mind." Rồi con lên phòng.
Chị bảo: "Em không buồn vì em không hiểu tiếng Anh đâu chị. Em buồn vì con biết là em không hiểu, nên con thôi không kể nữa."
Chuyện Này Không Phải Lỗi Của Ai
Con nói tiếng Việt kém đi vì cả ngày con sống bằng tiếng Anh, và trẻ con luôn dùng thứ tiếng nào tiện nhất. Mẹ nói tiếng Anh chậm hơn vì mẹ đi làm bằng tay chân và bằng sự chăm chỉ, không phải bằng chữ nghĩa.
Rồi hai mẹ con dần dần chỉ còn nói với nhau những câu ngắn. Ăn cơm chưa. Đi tắm đi. Mai mấy giờ đi học. Toàn những câu cần thiết, không câu nào là câu tâm sự.
Sam gọi đây là khoảng lặng giữa hai thế hệ trong cùng một nhà. Nó không ồn ào, không có ai to tiếng. Nó chỉ lớn lên từng ngày một.
Đọc Con Bằng Bản Đồ, Khi Chữ Không Đủ Dùng
Đây là chỗ Sam thấy bản đồ số giúp được thật, chứ không phải nói cho hay.
Khi bạn không đủ vốn từ để hỏi con những câu sâu, và con cũng không đủ vốn tiếng Việt để trả lời, thì bạn vẫn còn một đường khác để hiểu con: đọc xem con được sinh ra với cấu tạo nào.
- Số Tâm Hồn của con cho biết con thật sự khao khát điều gì. Đây là chỉ số Sam khuyên các mẹ đọc trước tiên — vì đó chính là thứ con không nói ra, kể cả khi hai mẹ con nói chung một thứ tiếng.
- Số Tính Cách cho biết con để người ngoài nhìn thấy phần nào của mình. Nhiều đứa trẻ ở trường được khen dạn dĩ, về nhà lại đóng cửa phòng — hai chỗ đó không mâu thuẫn, đó là hai lớp khác nhau của cùng một đứa trẻ.
- Số Thái Độ cho biết phản xạ đầu của con khi bị dồn. Có đứa cãi lại. Có đứa im. Có đứa cười cho qua chuyện rồi tối nằm khóc. Biết trước thì bạn không đọc nhầm sự im lặng thành hỗn.
- Số thiếu trong biểu đồ cho biết vùng nào con sinh ra đã không có sẵn — đó là chỗ con cần được giúp, không phải chỗ để trách con lười hay yếu đuối.
Sam gặp không ít mẹ đọc bản đồ của con xong thì ngồi lặng đi. Vì hóa ra cái đứa trẻ mình nuôi mười mấy năm có những nhu cầu mình chưa từng đoán ra — và mình đã trách con nhiều lần ở đúng những chỗ con không có lỗi.
Ba Việc Làm Được Ngay Trong Tuần Này
- Cho con nói bằng thứ tiếng con thoải mái nhất, và bạn nghe bằng thứ tiếng của bạn. Con kể tiếng Anh, bạn đáp tiếng Việt. Nghe kỳ, nhưng rất nhiều gia đình sống được nhờ cách này — cái cần giữ là dòng chảy, không phải sự thuần nhất.
- Đừng sửa tiếng Việt của con giữa lúc con đang tâm sự. Con nói sai dấu, sai từ, cứ để đó. Ngắt lời để sửa một lần là con ngại kể lần sau.
- Kể chuyện của bạn trước. Trẻ con mở lòng theo lối bắt chước, không theo lối bị hỏi. Bạn kể hôm nay ở chỗ làm có chuyện gì, rồi im lặng chờ. Thường thì con sẽ kể tiếp.
Chuyện Cuối
Chị ở đầu bài, sau khi đọc bản đồ của con, có làm một việc. Chị nói với con: "Mẹ nghe tiếng Anh chậm, con kể chậm lại cho mẹ nghe được không."
Chị bảo con khựng lại mấy giây, rồi ngồi xuống kể lại từ đầu.
Hóa ra suốt bao lâu nay con tưởng mẹ không muốn nghe.